Gmina Kościelisko – najpiękniejszy skrawek Skalnego Podhala

Gmina Kościelisko jest moim domem. Noszę w swoim sercu nie tylko dumę z bycia Małopolanką, ale również ogromną wdzięczność, że wszystko, co mam w sobie najlepszego, kształtowało się właśnie tutaj, u stóp Tatr, na Skalnym Podhalu. Dlatego dzisiaj chciałabym zabrać Was w miejsce najbardziej umiłowane i mocno zakorzenione w mojej duszy.

Jeśli zastanawiacie się, co zobaczyć w Gminie Kościelisko, gdzie znaleźć najpiękniejsze widoki na Tatry, poczuć prawdziwy klimat Podhala i jednocześnie zajrzeć trochę głębiej niż tylko na popularne turystyczne szlaki, dobrze trafiliście! Bo Kościelisko to nie tylko góry. To również ludzie, historie, tradycja, kultura, lokalne smaki i codzienność, która potrafi być równie ciekawa jak najbardziej spektakularny tatrzański widok.

A życie w małej gminie górskiej nie jest chałką posmarowaną konfiturą z truskawek. W długim, skalnym cieniu Tatr zwykła codzienność potrafi toczyć się ciężkim rytmem. Ale siła i hardość, które płyną z gór, nadają melodię do gry, której dźwięki niosą się po okolicy z mocą halnego. Co może powstać z takiego muzykowania? Same wyborne rzeczy!

Dziś wspólnie posłuchamy więc, co fajnego gra się w Gminie Kościelisko, spłachetku ziemi, który śmiało można nazwać jednym z najpiękniejszych miejsc na Podhalu. Co warto zobaczyć w Kościelisku i okolicach? Jakie miejsca warto odwiedzić, jeśli chcecie poznać tę część Podhala trochę bardziej od środka? Gdzie szukać widoków, lokalnych opowieści i tego nieuchwytnego klimatu, przez który człowiek zaczyna myśleć o powrocie, zanim jeszcze zdąży wyjechać? Zainteresowani? To pakujcie mandżur, bo zabieram Was do mnie na ciastko!

Gmina Kościelisko  – najciekawsze atrakcje i propozycje wycieczek

Kościół św. Kazimierza w Kościelisku

Jeśli jesteście entuzjastami drewnianej architektury sakralnej, to ten kościół po prostu musicie odwiedzić! Zbudowany jest na planie krzyża, mieści dwie piękne kaplice, a zdobienia snycerskie – typowe motywy podhalańskie – zachwycają już od wejścia (np: rzeźbienia głównych drzwi prowadzących do kościoła to jest coś wspaniałego!) Wewnątrz kościoła warto zwrócić uwagę na witraże, które projektował nie kto inny jak Stefan Matejko, bratanek TEGO Jana Matejki. Ale witraże to jeszcze nic! Dla mnie najbardziej niesamowitą rzeczą, która znajduje się w tym kościele to obraz Chrystusa w bocznej nawie.

Stworzył go nieznany malarz włoskiego pochodzenia, który był więźniem obozu koncentracyjnego w Auschwitz-Birkenau. Obraz przedstawia Chrystusa w pasiaku na tle obozowych drutów kolczastych, wież strażniczych i krematorium. Głowę ma oplecioną cierniem, na którym widnieje hebrajski napis: Eli, Eli, lema sabachthani. Obraz był starannie ukrywany w obozie przed strażnikami więziennymi. A jak się znalazł w Kościelisku? Współwięźniem malarza był Ks. Adam Ziemba, proboszcz kościeliskiej parafii, który po wyzwoleniu obozu przywiózł obraz do kościoła. Celowo nie wrzucam zdjęcia, bo musicie zobaczyć to dzieło na własne oczy, a nie na fotografii.

Kościelisko – wieś dla osób chorych piersiowo. Historia sanatorium Dłuskich

Gdyby dawniej kręcono „Sanatorium miłości” to wieś Kościelisko zdeklasowałaby całą konkurencję już w przedbiegach! Bo trzeba Wam wiedzieć, że w programie wystąpiłaby Maria Skłodowska-Curie, Ignacy Paderewski, a nawet sam Henryk Sienkiewicz! To właśnie oni czynili starania, aby ta mała wioseczka pod Tatrami stała się uzdrowiskowym imperium. Niebywałe walory zdrowotne kościeliskiego powietrza były tak ożywcze i zbawienne dla przybywających gości, że uznano, iż Kościelisko będzie wprost idealnym miejscem leczenia osób „piersiowo chorych”.

W roku 1902, w gęstym i mrocznym lesie, stanął najnowocześniejszy wówczas obiekt sanatoryjny – Sanatorium Dłuskich. Budynek posiadał całkiem innowacyjne rozwiązania jak na biedny region górski. Funkcjonowała tu apteka, laboratorium chemiczno-bakteriologiczne, sala operacyjna, izolatki, a także sala teatralna z biblioteką oraz salą fortepianową dla zapewniania kulturalnych zachcianek kuracjuszy.

Sanatorium stanowiło twór niemal samowystarczalny. Posiadało własną elektrownię, wodociąg i centralne ogrzewanie. Było miejscem licznych spotkań dawnej bohemy, która tłumnie odwiedzała Tatry. Podczas II wojny światowej sanatorium zostało całkowicie zdewastowane przez hitlerowców. Na najwyższej ścianie jadalni zawisł podobno wielki portret Hitlera, a ze wspaniałych zdobień i sztukaterii nie zostało kompletnie nic. Potem budynek został odrestaurowany i obecnie funkcjonuje w nim ośrodek wypoczynkowy.

Dawne sanatorium Dłuskich można podziwiać w drodze na spacer z centrum Kościeliska do Zakopanego czy Doliny Małej Łąki. Wprawdzie nie można go zwiedzać, ale można chyłkiem zapuścić żurawia przez płot (albo otwartą bramę) i przekonać się na własne oczy, jaki piękny w swojej ogromności i elegancji to budynek! Dla miłośników uzdrowiskowo -willowej architektury stanowi prawdziwą perełkę!

Ale to nie wszystko! Wszak po co budować jedno sanatorium w wiosce, jak można dwa? I tu jawi się nie lada smaczek dla fanów modernizmu! Otóż na Salamandrze w Kościelisku, w drodze na Butorowy Wierch stoi gmach kolejnego domu dla tych co na „piersi chorowali”. Ta potężna, modernistyczna willa wygląda niezwykle monumentalnie i ucieszy serduszko każdego, kto kocha taką architekturę!

Dawne sanatorium Dłuskich wybija się z krajobrazu Kościeliska potężną bryłą

Dawny Sklep Towarów Mieszanych i Piwa Flaszkowego w Kościelisku

Jeśli będziecie się kiedyś wybierać do Doliny Kościeliskiej na wycieczkę, to polecam Wam zrobić chwilowy przystanek na ulicy Strzelców Podhalańskich 20. Tutaj bowiem znajduje się Izba Pamięci Stanisława Nędzy Kubińca, znanego poety ludowego, autora opowiadań oraz powieści pisanych głównie w gwarze podhalańskiej.

Stanisław Nędza -Kubiniec oprócz literackiej twórczości prowadził także sklep i dzisiaj w tym właśnie miejscu, gdzie mieszkał, tworzył i sprzedawał towary różne, można się przenieść w czasie i zobaczyć jak w latach międzywojennych funkcjonował handel pod Tatrami.

Znajdziecie tu oryginalne dokumenty z czasów prowadzenia sklepu takie jak np: blankiety wekslowe, książka zakupu wyrobów tytoniowych, oryginalne blaszane reklamy, a także beczki do rozlewania piwa, stare butelki i unikatowe pudełko po słodkościach z dawnej Fabryki Czekolady w Krakowie.

Izbę Pamięci Stanisława Nędzy -Kubińca można zwiedzać po uprzednim umówieniu się na termin z wnukiem poety. Jeśli interesuje Was historia dawnego handlu, a także chcielibyście dowiedzieć się czegoś więcej o niezwykle interesującej twórczości naszego góralskiego poety, to służę telefonem kontaktowym do wnuka.

Gmina Kościelisko szlakiem starych dzwonnic

Niewiele już ich można spotkać w krajobrazie Podhala, Spisza czy Orawy, a są przecież tak charakterystyczne dla tych terenów. Spieszmy się więc je ukochiwać, bo tak szybko znikają z map i pamięci. Mowa tu o starych dzwonnicach.

Czym były (są) dzwonnice? To drewniane obiekty formą przypominające wieże, która w dawnych czasach służyły do ostrzegania przed niebezpieczeństwem, pożarami, a także przed władcami burz – płanetnikami. Wierzono, że głośny dźwięk dzwonów odpędza pioruny od domostw, stąd często stawiano je na obrzeżach wsi, aby w miarę szybko ostrzec mieszkańców przed nadciągającym złem.

W Gminie Kościelisko zachowało się aż pięć takich unikatowych dzwonnic. Trzy znajdują się w Dzianiszu, z czego jedna wyposażona jest w autentyczny dzwon, rozbrzmiewający codziennie na Anioł Pański. Warto dodać, że jest on cały czas uruchamiany ręcznie przez człowieka! Jedną dzwonnicę znajdziecie w Witowie i jedną w Kościelisku. Dzwonnica w Kościelisku jest bardzo nietypowa, gdyż wybudował ją na własnej posesji jeden z mieszkańców wioski.

Dodam, że spacer szlakiem dzwonnic to spacer dość długi i czasochłonny, więc żeby umilić Wam ten czas poszukiwań, dorzucam kolejny temat, który możecie razem zgrabnie połączyć. A jaki, zapytacie? Już spieszę z odpowiedzią!

Kapliczki i krzyże w Gminie Kościelisko – malowniczo i z historią!

Śmiem twierdzić, że Gmina Kościelisko jest chyba najbardziej zasobnym w przydrożne krzyże i kapliczki miejscem na południu kraju. Na terenie Kościeliska, Dzianisza i Witowa znajdziecie niesłychanie interesujące obiekty sztuki sakralnej. Spośród nich na Waszą uwagę zasługuje kapliczka górnicza na polanie Stare Kościeliska, w Dolinie Kościeliskiej. Wszyscy koło niej przechodzą, a mało kto wie, że nie bez powodu nazywana jest „Zbójnicką Kaplicą”. Podobno raz na czas, cień padający z dachu wskazuje miejsce ukrycia zbójnickich kotlików.

Kolejną ciekawostką jaką znajdziecie w niedalekiej odległości od Doliny Kościeliskiej jest krzyż na polanie Budzówka, którego podstawą jest kamień młyński. Jest to o tyle niebywała sprawa, że ów kamień został przywieziony ze starego młyna służącego kiedyś do rozkruszania rudy. Istnieje taka wiejska ploteczka o lekkim zabarwieniu legendowym, że  sprawcą tego młyńskiego zamieszkania jest pewien Młynarz, który rzekomo skończył śmiercią tragiczną pod tym kołem, ale wersji jak do tego doszło (ech, chciałoby się zanucić Zenka i dośpiewać – nie wiem) jest aż dwie! Jedna mówi, że przygniótł go wóz wyładowany kamieniami, a druga – że udusił się łańcuchem, bo mu się to koło zachciało nieść na Budzówkę w niedzielę, a jak wszyscy wiemy – niedzielna praca w gów&% i nieszczęścia się obraca.

Z Kościeliska proponuję szybką teleportację do wsi Dzianisz, gdzie znajdziecie jedną z najwspanialej ulokowanych kapliczek na Podhalu. No tylko spójrzcie na zdjęcie! Czyż nie jest to malowniczość w czystej postaci?  Nieco niżej stoi przepiękna kapliczka typu słupowego z figurą św. Barbary, którą datuje się na lata 1770 – 1772 (!!)

Stąd można przejechać do wsi Witów, gdzie przy domu nr. 137 znajduje się równie interesująca kaplica datowana na rok 1846. Takich cudeniek w formie kapliczek i przydrożnych krzyży znajdziecie w całej Gminie Kościelisko kilkadziesiąt. To jest świetny pomysł na wycieczkę poza jakimkolwiek utartym szlakiem i można ją zrobić w czasie kiedy Wasze nogi będą chciały odpocząć od dziarskich wędrówek po górach. Dla ułatwienia dodam, że w Informacji Turystycznej naszej Gminy można nabyć drogą kupna przewodnik po szlaku obiektów sakralnych, z pogranicza polsko -słowackiego.

Jaka alternatywa dla obleganej Gubałówki? Ostrysz w Dzianiszu!

Jeśli przeraża Was najazd Hunów na Gubałówkę, ale jednocześnie marzycie o landszaftach co krok wyrywających Was z butów, to bardzo polecam uwadze wycieczkę do Dzianisza i spacer na Ostrysz. To niewielkie wzniesienie oferuje jedną z najbardziej spektakularnych panoram na Tatry. No zaprawdę powiadam Wam, nie ma na tym świecie nikogo, nikogusieńkiego, kto by się nie zachwycił tym widokiem! A jeśli znajdzie się ktoś – cytując eksperta – kto nie wzruszon będzie na pograniczu drżenia głosu, to zaopiekujcie się nim, bo on chyba kur%^ przybył z kosmosu!

Ostrysz polecam na super fajną wycieczkę trasą z Gubałówki, na piknik w plenerze, na zachody i wschody słońca, obserwacje deszczu meteorytów w sierpniu, albo na polegiwania z książką w trawie. O pięknych zdjęciach stamtąd nie wspomnę, bo tak jakby sami widzicie – wstydzić się przed znajomymi nie będziecie!

Gmina Kościelisko – tradycja, rzemiosło i folklor, którego wciąż można doświadczać!

Możemy sobie mówić, że widoki u nas czarowne, że architektura wspaniała i góry takie majestatyczne, ale czymże byłyby te wszystkie ciekawostki, gdyby nie ludzie? Gmina Kościelisko to miejsce, w którym możecie dosłownie zanurzyć się w świecie tradycji, rzemiosła i zawodów, które powolnym krokiem odchodzą w zapomnienie. Twórcy ludowi działający na terenie Gminy Kościelisko to nie tylko artyści tworzący unikatowe rzeczy. To też ich fascynujące historie życia pod Tatrami, których słucha się z ogromną przyjemnością.

Odwiedzając Gminę Kościelisko możecie poznać panią Anię, która absolutnie przepięknie maluje na szkle, albo odwiedzić babską ferajnę, która od pokoleń haftuje istne cuda na niemal każdym materiale. Możecie poznać Marysię i Józka z witowiańskiej bacówki, Panią Bronię, która tka na krośnie prawdziwe dzieła sztuki, czy też przeuroczego, 87 -letniego Pana Józka z Dzianisza – najprawdopodobniej jedynego w Polsce mężczyznę tworzącego kwiaty z bibuły.

Lista twórców w Gminie Kościelisko jest całkiem długa i jeśli jesteście zainteresowani dawnym życiem na Podhalu oraz tym, jak rodziła się tu sztuka ludowa, to nie mogliście lepiej trafić! Pamiętajcie, że z całą mocą trzeba wspierać i doceniać pracę takich artystów, bo jeśli nie będzie jej pielęgnować i zauważać to całkiem zaniknie. I jakie to nasze życie na ziemi będzie bez tych wszystkich kolorów, talentów i artyzmu?

Gmina Kościelisko – dlaczego jest tak bardzo wyjątkowa?

Płynąc do brzegu mojej opowieści, podsumujmy dlaczego Gmina Kościelisko powinna generować na Waszym licu pąs z emocji, a nogi nieść Was tutaj hej jak ta sarna, jak ta sarna? (kto zanucił?!) A no dlatego, że mamy tu niemal wszystko, czego człowiek potrzebuje na prawie każdą okoliczność bywania w świecie.

Jak chce się zmęczyć to idzie w góry. Jak chce pokontemplować życie w ciszy i spokoju to się rozkłada na jakiejś widokowej polanie plackiem i leży. Jak ma ochotę na obcowanie ze sztuką albo folklorem, to rusza szlakiem twórców ludowych. Jak szuka duchowych uniesień – pędzi pooddychać drewnem i wilgocią w naszych pięknych kościołach oraz kaplicach. Jak ma ochotę zjeść coś pysznego to idzie albo na oscypy do bacówki u Ptosia, albo na szarlotkę do Doliny Chochołowskiej, albo na żurek z kiełbasą do mojej mamy. Gmina Kościelisko to jest po prostu epicentrum górskiej odjazdowości, a kto uważa inaczej ten z Policji! Żartowałam! Policjantom też się u nas podoba. Teraz Wasza kolej na wizytę!

Wpis powstał w ramach konkursu IV Turystyczne Mistrzostwa Blogerów organizowanego przez Polską Organizację Turystyczną. Reprezentuję w nim województwo małopolskie. #visitpoland #mistrzostwablogerow

A na koniec mam jeszcze taką filmową ciekawostkę dla Was, co to ją własną ręką nakręciłam! Jest się wybitnym znawcą robienia filmów kalkulatorem, co nie?:)

Fajny wpis? Będzie mi ogromnie miło, jeśli zostawisz komentarz lub puścisz mój tekst dalej w świat!

A jeśli masz ochotę na więcej podróżniczych inspiracji:

a) Po dawkę humoru, ciekawych historii i rozmów o podróżach – zajrzyj na mój FACEBOOK 

b) Po zdjęcia z drogi, śmieszne rolki i całkiem niepoważne relacje z podróży – chodź na mój INSTAGRAM

Jeśli ten tekst jest dla Ciebie wartościowy i nie żałujesz poświęconego czasu na czytanie, możesz postawić mi kawę. To pomoże mi zaplanować kolejne podróże i przygody, z których tworzę takie treści! Dziękuję:*